Niepisane i uświęcone tradycją romskie prawo jest centralną częścią życia kulturalnego i duchowego społeczności romskiej, a także aktualnym źródłem wiedzy o pochodzeniu tego ludu.

Tradycyjna zbiorowość romska ma charakter wybitnie patriarchalny – głową rodziny jest mężczyzna - ojciec, podlegający z kolei przywódcy całego rodu i starszyźnie. Najważniejszym zadaniem głowy rodziny, rodu i starszyzny jest czuwanie nad przestrzeganiem zasad Romanipen.

Romanipen to wykształcony przez wielowiekową tradycję wewnętrzny zbiór zasad współżycia, norm, wartości, obyczajów, reguł, określających między innymi role społeczne i sankcje, którego jednym z najsilniejszych wyznaczników pozostawał wędrowny tryb życia. Kodeks obejmuje bezwzględnie wsztskich członków grupy romskiej (np. Polska Roma) natomiast niewykracza poza wspólnotę romską.

Tradycja romska nakazuje manifestować romskość jako wartość najwyższą, najważniejszą. Nakazuje posługiwać się  językiem romani w swoim środowisku i w kontaktach z innymi Romami. Nakazuje ponadto solidarność współplemienną, pomoc, przestrzeganie obrzędów i rytuałów.
Udział we władzy i procesie decyzyjnym wśród społeczności romskiej jest zarezerwowany dla starszyzny pełniącej rolę sądu i stojącej na straży zachowania tradycji i obyczajów. Starszyzna to organ regulujący spoistość grupy i decydujący o jej trwałości.

Skutkiem nieprzestrzegania zasad Romanipen jest skalanie (mageripen).

Pojęcie skalania kategoryzuje zachowania, przedmioty, osoby, czas i przestrzeń na to, co jest czyste i na to, co jest nieczyste. Wraża się to w rozdzieleniu ciała „wyższego” (od pasa w górę) i ciała „niższego”(od pasa w dół), ciała wewnętrznego od ciała zewnętrznego, przestrzeni wewnętrznej od zewnętrznej, Romów od nie-Romów. Tym samym sprowadza się do fundamentalnego w społecznościach romskich wartościowania wszelkich zachowań związanych ze spożywaniem pokarmów, higieną, wiekiem, płcią oraz funkcjonowaniem grup romskich w społeczeństwie. ( A. Kowarska, Polska Roma. Tradycja i nowoczesność, Warszawa 2005)

Istnieją dwie katergorie skalań, są to tzw. wielkie skalania (Bare mageripena) oraz małe skalania (Tykne mageripena). Konsekwencją skalania jest czasowe lub całkowite wykluczenie ze wspólnoty romskiej.

Dzieci oraz osoby starsze są wyłączone z kręgu osób zagrożonych skalaniem. Okres bezpieczeństwa u dzieci kończy się wraz z osiągnięciem dojrzałości płciowej i wejścia w związek małżeński. Niższa pozycja kobiety względem mężczyzny w dużym stopniu sankcjonowana jest przez mageripen, który zakłada, że kobieta przez większość swojego życia jest istotą nieczystą. Istnieje cała sfera zakazów i nakazów związanych z kobiecym ciałem i jego atrybutami, których nieprzestrzeganie powoduje skalanie.

Mimo podziału na wiele grup różniących się tradycją, historią, stylem życia czy religią – nadrzędność prawa zwyczajowego, patrialchalizm oraz wielki autorytet ludzi starszych są elementami wspólnymi wszystkich grup romskich, niezależnie od szerokości geograficznej, którą zamieszkują.

Galeria:

---

Przejdź do galerii