Europejska Nagroda Praw Obywatelskich Sinti i Romów dla Simone Veil
„Moim wielkim pragnieniem jest przypominanie Wam o tym, jak wielu Sinti i Romów doświadczało tego samego losu, co Żydzi”
Simone Veil, 2006
Francuska polityk i była prezydent Parlamentu Europejskiego, została tegoroczną laureatką Europejskiej Nagrody Praw Obywatelskich Sinti i Romów.
Simone Veil była jedną z pierwszych osób, które zaangażowały się politycznie i społecznie w uznanie ilości ofiar ludobójstwa Sinti i Romów w czasach narodowego socjalizmu. Laureatka już w 1979 roku wzięła udział w obchodach upamiętnienia ofiar Sinti i Romów w Bergen-Belsen, gdzie w swoim przemówieniu podkreśliła swoją solidarność z ofiarami ludobójstwa II wojny światowej, w tym Romami i Sinti. Nazwała walkę Sinti i Romów o uznanie ich za ofiary prześladowań o podłożu rasistowskim jako walkę o prawa człowieka. Ta pierwsza europejska uroczystość upamiętniająca i przejmujące przemówienie Simone Veil wpłynęło na świadomość opinii publicznej i stworzyło podstawy do aktywności w zakresie praw obywatelskich Sinti i Romów oraz późniejsze uznanie ludobójstwa 500.000 Sinti i Romów w erze narodowego socjalizmu przez kanclerzy Republiki Federalnej Niemiec – Helmuta Schmidta i Helmuta Kohla.
Przewodniczący jury, przyznającego nagrodę - Romani Rose szczególnie podkreślił, że dla Simone Veil ludobójstwo Sinti i Romów, jak i Żydów, miało miejsce jedynie z powodów rasistowskich. Poprzez akcentowanie tej analogii oraz jej solidarność z ofiarami ze społeczności Sinti i Romów aż do dziś, Veil przyczynia się do tworzenia społecznej świadomości i pamięci o tych wydarzeniach.
Fundator nagrody - Manfred Lautenschläger – określił przemówienie laureatki w Bergen-Belsen jako wielkie osiągnięcie i pionierstwo polityczne w ciągłym postępie w pracach dla mniejszości.
Europejska Nagroda Praw Obywatelskich Sinti i Romów została ufundowana przez Manfreda Lautenschlagera z okazji 10-tej rocznicy powstania Centrum Dokumentacji Niemieckich Sinti i Romów w Heidelebergu w listopadzie 2007 roku, a po raz pierwszy została przyznana w grudniu 2008 roku. W związku ze stale pogarszającą się sytuacją mniejszości romskiej oraz nasilającym się zjawiskiem łamania praw obywatelskich wobec mniejszości romskiej w Europie, zwłaszcza wschodniej i południowo-wschodniej jej części, nagroda ma w zamyśle przyczyniać się do ochrony i przestrzegania praw oraz zapewnienia równych szans dla mniejszości romskiej w poszczególnych krajach Europy. Równocześnie, nagroda powinna być postrzegana jako sygnał dla polityków, mediów i społeczeństw większościowych, wzywający ich do podjęcia działań przeciwko głęboko zakorzenionych stereotypom i przesądom, tak aby stopniowo przezwyciężać marginalizację mniejszości romskiej w życiu codziennym. Ideą ustanowienia nagrody jest także wzmacnianie zaangażowania społecznego oraz zachęcenie polityków i obywateli do aktywnego działania na rzecz równego traktowania Romów i Sinti i ich integracji we wszystkich obszarach życia publicznego, kulturalnego, edukacyjnego i ekonomicznego. Wreszcie, ostatni powód ustanowienia nagrody, bynajmniej nie mniej ważny, to wspieranie politycznych i społecznych wysiłków ochrony ludzi, dotkniętych zjawiskiem dyskryminacji, aby umożliwić im życie wolne od brzemienia przemocy i rasizmu.
Nagroda przyznawana jest jednostkom, grupom lub instytucjom, głównie spośród europejskich społeczności większościowym, którzy wykazali się szczególną odwagą w stawianiu czoła historycznej odpowiedzialności i swoją postawą stanowią przykład dla innych, jak można skutecznie działać na rzecz poprawy przestrzegania praw Sinti i Romów. Jest ona symbolem nadziei na przezwyciężenie rasizmu i marginalizacji, wizją realizacji marzenia o wspólnym europejskim domu, którego fundamenty opierają się prawach człowieka i obywatelskich.
Pierwszym laureatem nagrody był prof. Władysław Bartoszewski, wybitna osobistość, której życie jest uosobieniem idei, jaka przyświecała fundatorom nagrody. Niezmordowanie i bezinteresownie od lat zabiega - jako polityk m. in. Minister Spraw Zagranicznych, autorytet moralny, były więzień Auschwitz, ofiara represji komunistycznych, w czasie wojny żołnierz AK i założyciel Komitetu Pomocy Żydom „Żegoty” – o uznanie na forum międzynarodowym Holokaustu Romów oraz ochronę prawną tej mniejszości we współczesnej Europie.
Nagrodę przyznaje co 2 lata międzynarodowe jury, które składa się z ośmiu członków. Przewodniczący Centralnej Rady Niemieckich Sinti i Romów - Romani Rose oraz Manfred Lautenschlager są stałymi członkami kolegium. Oni też decydują o składzie jury. Pozostali członkowie są wybierani na okres 4 lat. Każdy z członków może wysuwać swoje nominacje do nagrody. Wybór laureata odbywa się większością głosów.
Obecnie w skład jury wchodzą:
Dr Anastasia Crickley (Irlandia) – dziekan wydziału społecznych nauk stosowanych Narodowego Uniwersytetu Irlandii w Maynooth. Przez wiele lat zaangażowana w kampanie na rzecz ochrony praw mniejszości (w tym romskiej) w Irlandii i innych krajach Europy. Przedstawicielka Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie ds. zwalczania rasizmu, ksenofobii i dyskryminacji. Członkini Rady Zarządzającej Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej.
Maud de Boer-Buquicchio (Holandia) – absolwentka filologii francuskiej i prawa na Uniwersytecie w Lejdzie. Od 1969 pracowała na różnych stanowiskach w Radzie Europy, angażując się szczególnie w działania promujące ochronę praw człowieka. W 2002 roku, jako pierwsza kobieta w historii, została nominowana na urząd Zastępcy Sekretarza Generalnego Rady Europy. W 2007 roku została ponownie wybrana na drugą pięcioletnią kadencję. W swojej pracy szczególną uwagę poświęca ochronie prawnej grup społecznych zagrożonych wykluczeniem, takim jak mniejszości narodowe i etniczne, w tym także Romowie.
Roman Kwiatkowski (Polska) – współzałożyciel największej romskiej organizacji w Polsce – Stowarzyszenia Romów w Polsce, a od 1997 roku prezes Zarządu Głównego. Organizator licznych kulturalnych i edukacyjnych inicjatyw, m.in. międzynarodowych obchodów 2 sierpnia w KL Auschwitz – Birkenau, upamiętniających likwidację tzw. „Zigeunerlager”. Współtwórca idei powstania stałej ekspozycji „Zagłada Romów Europejskich” w Państwowym Muzeum Auschwitz –Birkenau. Członek Międzynarodowego Komitetu Oświęcimskiego. Autor licznych publikacji na temat historii, kultury oraz współczesnych zagadnień społecznych mniejszości romskiej w Polsce.
Manfred Lautenschlager – współzałożyciel korporacji finansowej MLP AG (Marschollek, Lautenschläger und Partner AG), założonej w 1971 roku. Od 1999 przewodniczący rady nadzorczej firmy. Założyciel fundacji swojego imienia w 2002 roku, której celem jest promocja nauki, badań naukowych, edukacji, kultury, sztuki, szkoleń zawodowych oraz dialogu międzynarodowego. Od lipca 2002 jest członkiem zarządu głównego Centrum Dokumentacji i Kultury Niemieckich Sinti i Romów. Donator Europejskiej Nagrody Praw Obywatelskich Sinti i Romów.
Romani Rose (Niemcy) – od 1982 przewodniczący Centralnej Rady Niemieckich Sinti i Romów, a także przewodniczący Centrum Dokumentacji i Kultury Niemieckich Sinti i Romów. Razem z przedstawicielami mniejszości z USA, Meksyku, Argentyny, Japonii, Indii, Francji i Holandii jest współzałożycielem Międzynarodowego Ruchu przeciw Dyskryminacji i Rasizmowi. Jest członkiem niemieckiego szczytu mniejszości narodowych. Od maja 2006 jest członkiem Międzynarodowego Komitetu Oświęcimskiego, jak również grupy doradców Biura Antydyskryminacji Republiki Federalnej Niemiec.
Laszlo Teleki (Węgry) – Romski mediator, działacz, przewodniczący różnych romskich organizacji pozarządowych na Węgrzech. Członek międzynarodowego komitetu na rzecz powołania stałej wystawy „Zagłada Romów Europejskich” w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau. Od 2002 roku członek parlamentu węgierskiego z ramienia Węgierskiej Partii Socjalistycznej. Piastował urząd Sekretarza Stanu w Ministerstwie ds. młodzieży, rodziny, spraw społecznych oraz równości. Obecnie przewodniczący międzyresortowego komitetu ds. romskich.
Erwin Teufel (Niemcy) – niemiecki polityk (CDU), w latach 1964-1972 burmistrz Spaichingen, następnie sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Środowiska kolejnych rządów Badenii-Wirtembergii. W latach 1991 – 2005 Premier Badenii-Wirtembergii. Od maja 2002 członek Zarządu Głównego Centralnej Rady Niemieckich Sinti i Romów.
Johan „Zoni” Weisz (Holandia) - jako jedyny spośród swojej rodziny przeżył terror nazistowski. Jego rodzice i krewni zostali zamordowani w KL Auschwitz-Birkenau. Studiował architekturę wnętrz i historię sztuki, stał się jednym z najbardziej znanych przedsiębiorców w dziedzinie florystyki w Holandii. Od ponad 40 lat reprezentuje holenderski przemysł kwiatowy w USA, Kanadzie i wielu krajach Europy. W 2002 został przez królową Beatrix odznaczony orderem Oranje-Nassau, za służbę i kampanię na rzecz praw Sinti i Romów w Królestwie Niderlandów.
Ceremonia wręczenia nagrody ma miejsce w Berlinie. Autorem koncepcji wizualnej nagrody jest Wolfgang Roth, została wykonana przez rzeźbiarza i artystę grafika Dietera Zurniedena.
